Digitale etherradio heeft de toekomst. Zeiden kenners, begin jaren negentig. Maar terwijl in een land als Groot-Brittannië alle stations al uitzenden via DAB (Digital Audio Broadcasting), wil het fenomeen in Nederland maar niet van de grond komen. Alleen de publieke omroep doet sinds 2004 aan TDAB (Terrestrial Digital Audio Broadcasting) en in totaal zijn er in ons land slechts zo’n zesduizend ontvangers in omloop.

Nederlandse radiostations zouden graag zo snel mogelijk overstappen van FM naar TDAB. In een hoorzitting van de vaste Kamercommissie voor Economische zaken lichtten ze gisteren hun wensen toe. Martin Banga, voorzitter van de Vereniging van Commerciële Radio (VCR), schetste het probleem waarmee de zendgemachtigden kampen. „Nergens in Europa is het zo moeilijk als in Nederland om digitale radio van de grond te krijgen. Bijna de helft van de luisteraars luistert via de kabel. Het FM-netwerk heeft verder een goed dekkend bereik voor wekkerradio’s en autoradio’s.”

Toch willen de Nederlands stations overschakelen op TDAB. De FM-frequenties moeten wat hen betreft uiterlijk in 2015 worden uitgeschakeld. Dat zou betekenen dat de veertig miljoen FM-radio’s die nu in omloop zijn, tegen die tijd moeten zijn vervangen. In ruil voor die investering van de consument willen de zendgemachtigden meer stations aanbieden, met een betere geluidskwaliteit.

Over hoe de TDAB-frequenties moeten worden verdeeld bestond fikse onenigheid. In een brief aan de Kamer schreef staatssecretaris Frank Heemskerk (Economische Zaken, PvdA) op 16 mei 2007: „Door technische ontwikkeling van de TDAB-standaard worden nieuwe toepassingen mogelijk: TDAB heeft zich ontwikkeld tot een mobiele multimediastandaard, die gebruikt kan worden voor méér dan alleen radio. (...) De vergunningen zullen dan ook worden verdeeld door middel van een veiling.” De bestaande zendgemachtigden, publiek én commercieel, zijn het niet met Heemskerk eens. Zij willen niets weten van een veiling en zien ook niets in het openstellen van TDAB-frequenties voor zaken als mobiele televisie.

Peter Jelgersma, voorzitter van de stichting DigiRadio, waarin de bestaande marktpartijen verenigd zijn, deed een klemmend pleidooi de beschikbare frequenties niet per veiling te verdelen, maar via een kwalitatieve toets. „We hebben gezien waar een veiling toe kan leiden toen de FM-frequenties in 2003 onder de hamer gingen. Er is toen te veel geld betaald.” Jelgersma vreest dat andere bedrijven dan radiostations met de frequenties aan de haal gaan als de TDAB-frequenties geveild gaan worden. „Met radio worden in Nederland geen enorme bedragen verdiend. Het is dus financieel aantrekkelijker om bijvoorbeeld mobiele televisie via TDAB uit te gaan zenden. Als radiozendgemachtigden tijdens een veiling moeten opbieden tegen aanbieders van mobiele tv, verliezen ze dat.”

Maar is er dan niet genoeg ruimte voor alle potentiële aanbieders in de digitale ether? Jelgersma meende van niet. De kwalitatief beste digitale frequentieband biedt volgens hem ruimte aan 150 stations. „Het aanbod zal ook zeker zo groot moeten zijn om mensen een reden te geven naar digitale radio te gaan luisteren.”

De nieuwe partijen die aan tafel zaten, waren het roerend oneens met het pleidooi van Jelgersma. Ronald Haanstra van Mobiele Televisie Nederland (MTVNL) wil dat er zo snel mogelijk geveild gaat worden. „En die veiling moet ook toegankelijk zijn voor aanbieders van mobiele tv. Op dit moment biedt alleen KPN, dat overigens deel uitmaakt van de stichting DigiRadio, met zijn Digitenne mobiele tv. Wij vinden dat daar zo snel mogelijk concurrentie naast moet komen. Er zijn dan nog voldoende TDAB-frequenties over voor radiostations.”

De aanwezige Kamerleden wisten niet goed wat ze aanmoesten met alle technische beweringen die over tafel vlogen. Voor hoeveel zenders is er nu eigenlijk ruimte; wat zijn de mogelijkheden van mobiele tv via TDAB? Aanvankelijk wilde de Kamer voor het reces debatteren met staatssecretaris Heemskerk over de frequentieverdeling, maar na de hoorzitting bestaat er de behoefte aan nog een vragenronde.

Kamerlid Martijn van Dam van de PvdA kan zich in ieder geval wel vinden in het pleidooi van Haanstra van MTVNL dat het goed zou zijn als KPN’s Digitenne concurrentie krijgt. „Verder zie ik niet in welk publiek belang ermee gemoeid is om de FM-frequenties uit te zetten in 2015. Ik begrijp dat radiostations willen dat er naar hun digitale aanbod geluisterd wordt om hun investeringen terug te verdienen, maar het is niet aan de overheid om dat op deze manier af te dwingen.”

TDAB betekent Terrestrial Digital Audio Broadcasting. Het is een digitaal radiosignaal dat via de ether verspreid wordt, in tegenstelling tot digitale radio via de kabel of de satelliet. Wie nu een DAB-radio koopt, kan daar negen publieke zenders mee beluisteren in de Randstad, Gelderland en Noord-Brabant.

Op den duur moet het digitale radiosignaal de analoge radiouitzendingen vervangen, net zoals vorig jaar de analoge tv-uitzendingen zijn vervangen door een digitaal signaal (Digitenne). De digitalisering van de etherradio gaat echter traag, omdat een veel grotere groep consumenten – met name automobilisten – liever analoog radio luisteren.

Het TDAB-signaal, zoals het nu in Nederland is te horen, is gebaseerd op verouderde technieken: sinds de jaren negentig zijn betere compressiemethoden ontwikkeld waarmee je meer zenders, met betere geluidskwaliteit over dezelfde bandbreedte kunt versturen. De naam van die nieuwe variant is DAB+.

Een andere methode, DMB (Digital Multimedia Broadcasting) maakt het mogelijk om tv-signalen over de TDAB-frequenties te versturen. In Korea en China wordt die techniek gebruikt om op mobiele apparaten, zoals gsm’s, tv te kijken.

bron: NRC.nl / Bart Funnekotter