DAB werd jarenlang gezien als de beoogde opvolger voor analoge FM-radio. Met al belangrijkste voordelen ten opzichte van de FM dat met een digitaal signaal een betere geluidskwaliteit mogelijk is en dat het mogelijk aantal te ontvangen zenders groter is. Digitale radio (DAB) werd in Nederland echter geen succes. In drie jaar tijd werden er nog geen 10.000 toestellen verkocht en de commerciëlen zagen weinig brood in de nieuwe techniek. Daardoor bleef het zenderaanbod beperkt en kwam het niet tot volledige uitrol. Hans Bakhuizen, die de publieke omroep adviseert inzake digitale radio legt uit hoe dat komt en voorziet de komst van allerlei nieuwe vormen van digitale radio naast DAB.

Ik heb een FM- radio met een digitaal display. Is dat geen digitale radio?
Niet volledig. Tegenwoordig is de productie van radioprogramma’s in principe digitaal, denk aan productie met systemen zoals DALET. En zodra het radiosignaal het FM-radiotoestel binnenkomt, wordt het direct gedigitaliseerd. Maar het traject daar tussenin – van zendmast tot radiotoestel – is nog altijd analoog.

Behalve bij ‘echte’ digitale radio (DAB) dus…
Precies. Maar dat is tegelijkertijd dus ook een beetje het marketing-probleem van digitale radio. In de beleving van veel luisteraars luisteren ze al naar digitale radio. En begrijpen ze absoluut niet waarom ze nog apart een digitale radio zouden moeten kopen.

En dat hoeven ze natuurlijk ook niet, maar wat zou de belangrijkste reden zijn om het toch te doen?
Met een DAB radiotoestel kan de luisteraar in plaats van enkele tientallen (via FM en MW) in theorie enkele honderden stations ontvangen. En als op andere momenten geen kwaliteitsverlies optreedt, is de geluidskwaliteit beter. CD-kwaliteit ten opzichte van die van de platenspeler, zeg maar.

In theorie kan de luisteraar enkele honderden DAB-stations ontvangen, zeg je. Maar in de praktijk…
Er zijn geen technische beperkingen meer zoals op de FM-band. Die is op een gegeven moment gewoon vol. Maar de commerciëlen zenden nog niet digitaal uit. En dus is het DAB-aanbod tot de publieken beperkt gebleven. Radio 1 tot en met 6, FunX, een top 2000-zender en één die steeds het laatste nieuws in drie minuten uitzendt.

Waarom zien de commerciëlen zo weinig heil in DAB?
Ze hebben in 2003 heel veel moeten betalen voor hun FM-frequentie. Als digitale radio een succes wordt, is die misschien minder waard of moeten ze bij een nieuwe veiling opnieuw veel betalen om digitaal te mogen uitzenden. Bovendien is nog volkomen onduidelijk of DAB een succes in Nederland wordt. Ze willen dat er een koppeling voor hun eventuele DAB-frequentie aan hun FM-frequentie komt.

Is DAB elders in Europa een hit?
Eigenlijk is DAB alleen in Groot-Brittannië een succes. Mede als gevolg van een marketing-campagne van alle betrokken partijen, dus de overheid, de BBC én de commerciëlen. Je hebt daarvoor dus blijkbaar echt iedereen nodig. In België, Duitsland en Denemarken loopt het met een paar honderduizend DAB-luisteraars beter dan in ons land, maar een hit: nou nee.

Moeten we er als publieke omroep dan wel mee doorgaan?
Dat is inderdaad zeer de vraag. Als het aantal luisteraars zo laag blijft als dat het nu is, moeten we binnen een paar jaar de stekker uit het project trekken. Maar DAB in Nederland zou alsnog een succes kunnen worden.

Waarom denk je dat DAB in ons land drie jaar na dato toch nog een succes zou kunnen worden?
Vanwege technische en politieke ontwikkelingen van de laatste tijd.

Leg uit…
Laat ik beginnen met de technische ontwikkelingen. Uit DAB is de nieuwe standaard DABplus voortgekomen waarmee ongeveer driemaal zoveel radiostations kunnen worden uitgezonden als in DAB.
Bovendien kan via de DAB-frequenties kan sinds kort ook mobiele video worden uitgezonden. Dat systeem heet DMB-T. DAB zou wel eens kunnen profiteren van het eventuele succes van mobiele video. Via een smartphone of een PDA waarmee iedereen overal naar een filmpje kan kijken. Dat iemand je stuurt of dat je opvraagt via bijvoorbeeld Youtube. Iets dergelijks is in Zuid-Korea een grote hit. Bovendien hebben die smartphones en PDA’s binnenkort ook allemaal mobiel internet aan boord. Dus kunnen ook internetradio- en tv-stations ook worden ontvangen.

En waarom zou DAB in Nederland daarvan kunnen profiteren?
Omdat er dan eindelijk voldoende ontvangers in de handen van het publiek komen, waarop je ook DAB kan ontvangen. Zo’n smartphone kan thuis of in de auto gekoppeld worden aan de hifi-installatie of autoradio en ziedaar: alsnog een onbeperkt aantal stations en perfecte geluidskwaliteit voor de luisteraar die in dit geval het gevoel heeft ‘dat ie het er gratis bij heeft gekregen’. Want we wisten al dat die luisteraar voor digitale radio alleen niet een apparaat wil aanschaffen. Ons zou dat natuurlijk niets uitmaken. Zolang de mensen maar naar de radio luisteren. De luisteraar zou trouwens ook niet meer merken of dat via DAB, GPRS, UMTS of wat dan ook, wordt uitgezonden. Allemaal topkwaliteit.

Hoe ver zijn we met mobiele video via DMB-T in Nederland?
Nog niet zo ver – we zitten in de fase van testuitzendingen die in Den Haag te zien zijn – maar het is mijns inziens de moeite waard om de ontwikkeling daarvan even de tijd te geven. Er is een bedrijf genaamd MTV-NL (geen banden met de muziekzender MTV) dat er in Den Haag voor pleit om mobiele televisieuitzendingen mogen gaan verzorgen. Bovendien zal KPN in de nabije toekomst komen met een eigen vorm van mobiele video, DVB-H genaamd.

Maar zendt een bedrijf als Vodafone niet al mobiele televisie uit?
Ja, maar die gebruiken daarvoor UMTS-techniek. Dat netwerk heeft voorlopig te weinig bandbreedte om grote aantallen kijkers een goede beeldkwaliteit te leveren. Hoe meer mensen er kijken, hoe lager de bandbreedte en dus hoe lager de beeldkwaliteit. Dat geldt niet voor DMB-T of DVB-H. Maar UMTS is een uitstekende aanvulling op DMB-T en DVB-H.

Wie zitten we achter MTV-NL en waarom moet er in Den Haag gelobbyd worden?
MTV-NL heeft steun van het Duitse T-Systems en Mobiles Fernsehen Deutschland. Lobbying is nodig omdat er meerdere marktpartijen op het vinkentouw zitten.

Wat zou goed zijn voor de DAB uitzendingen van de publieke omroep?
Dat ook de commerciële radio-stations in DAB gaan uitzenden en dat mobiele video in Nederland een succes wordt. En dat er niet één partij een marktoverheersende positie heeft. Minster Heemskerk van Economische Zaken is er ogenschijnlijk nog niet helemaal uit wat er met de toewijzingen van mobiele video-frequenties moet gebeuren. Net als de Tweede Kamer overigens. Er is onlangs een hoorzitting over de kwestie geweest. Als gevolg daarvan zijn er door de mediaspecialisten 46 schriftelijke vragen aan Heemskerk gesteld. Het is maar de vraag of de ambitie van de regering om nog voor 2008 duidelijkheid over de kwestie te hebben gehaald wordt. In principe zullen de frequenties trouwens geveild worden.

Wat vindt Brussel?
Brussel wil frequentiegebruik zo veel mogelijk liberaliseren. En frequenties techniek-onafhankelijk verdelen. Dus de bieders niet het gebruik van een bepaalde techniek opleggen. Dat biedt grote kansen aan allerlei vormen van draadloos, mobiel internet. Bij voldoende bandbreedte kan via die netwerken ook radio en televisie worden geboden.

Concluderend: DAB radio is nog geen succes omdat de consument het als product op zich niet aantrekkelijk genoeg vindt om aan te schaffen. DAB als extra product bij mobiele video of breedband mobiel internet kán een groot succes worden.
Precies!

Waarom gaan de digitale radiouitzendingen naast mobiele video en via mobiel internet straks een succes worden?
Omdat radio nog altijd een belangrijke functie heeft en zal houden. Mensen ervaren het als prettig om naar de radio te luisteren terwijl ze iets anders aan het doen zijn. Bijvoorbeeld terwijl ze aan het autorijden zijn of achter de computer zitten.

bron: Publiek Centraal / Tom Bottema